Wat is liefde? Ik vroeg het mij af toen ik op de radio het nummer “What is Love” van Haddaway, hoorde. Voor wie het niet kent: een enigszins dramatische populaire Dance plaat uit de jaren negentig. Het viel mij vooral op doordat hij in dit liedje zingt ‘…baby don’t hurt me, no more’. Dat klinkt aandoenlijk en roept voor mij vragen op. Liefde wordt toch minstens als iets plezierigs beschouwd? Dat ‘Love’ soms ‘hurts’ is waarschijnlijk net zo vaak bezongen als het mooie ervan. Hurt en liefde, ze lijken onlosmakelijk met elkaar verbonden, het geeft het bitterzoete accent aan liefde. Andere synoniemen die ik even snel kan bedenken voor liefde zijn: passie, trouw, vlinders, verbinding en delen. Maar liefde is subjectief. Ondanks een nauwelijks te benoemen gemeenschappelijke factor is liefde voor iedereen uniek. Ook in de mate van uiten van je gevoel voor hem of haar en wat jij als blijk van liefde van de ander ziet, verschillen mensen van elkaar. Liefde is in het ideale geval wederkerig. Niet dat het perse minder intens hoeft te zijn bij een onbeantwoorde liefde maar het eenzijdige roept drama op. Het is overigens nog maar de vraag welke liefde bestendiger is in de hedendaagse samenleving: de beantwoorde liefde of de onbeantwoorde, die ook een leven lang kan blijven bestaan. Een iets andere interpretatie van Eeuwige liefde, als in de zin van tot de dood toe blijven wachten op die ene onbereikbare vlam. Eeuwige liefde roept ook een tegenstrijdigheid op met wat de statistieken laten zien over onze huidige maatschappij: hoe kan zo iets ongrijpbaars als liefde eeuwig bestaan voor wie alleen wil consumeren? We blijven er wel in geloven als we er aan beginnen, want het is een mooi idee. Sprookjesachtig. Ze leefden nog lang en gelukkig. Wie wil dat niet? Iemand die altijd van ons blijft houden en die voor ons altijd op de eerste plaats komt vanaf het moment dat de vonken eraf vliegen, totdat we samen grijs, oud en gerimpeld zijn . Gelukkig krijgen we in de liefde vaak meerdere kansen als het met de eerste niet goed uitpakt. Hoe zit het eigenlijk met onvoorwaardelijke liefde? Bestaat dit, anders dan bijvoorbeeld in de liefde van een moeder voor haar kind? Net als waarschijnlijk velen met mij, ga ik graag uit van beantwoorde, onvoorwaardelijke liefde. Het zit in mijn aard om van een happy ending uit te gaan. Het heeft ook een soort van beloningselement. Dan heb je immers gevonden waarnaar door zo velen met smacht gezocht wordt. Een bij veel mensen (waarschijnlijk vooral vrouwen) bekende cartoon, is “Liefde is…”, van de cartoonist Kim Casali. Deze wordt al sinds het begin van de jaren zeventig regelmatig in veel kranten over de hele wereld gepubliceerd. Die cartoon geeft ook maar gedeeltelijk antwoord op de vraag “Wat is liefde?”, want het zijn meer uitingen van liefde door het wat sullig ogende, lief en zonder kleding getekende, stelletje in de cartoon. Het verhaal achter de cartoonist zelf komt voor mij meer over als waar het hier om draait; zij begon deze tekeningetjes te maken toen ze als jonge vrouw verliefd werd op Roberto Casali, die later haar man werd. Toen hij haar ten huwelijk vroeg liet ze hem beloven haar nooit te verlaten. Het bijzondere in haar verhaal, of eigenlijk hun verhaal is dat ze samen besloten om nog een kind te maken toen bij hem ongeneeslijke kanker werd ontdekt. Ze hadden al twee kinderen. Het stel probeerde het voor hij dood ging nog op de natuurlijke manier maar dat had geen zwangerschap tot gevolg. Ze hebben toen zijn sperma ingevroren waarmee zij later, na een aantal mislukte pogingen toch nog een keer zwanger is geworden, nadat hij al was overleden. Dat was voor die tijd behoorlijk vrijgevochten, een postume bevruchting. Zij verklaarde in antwoord op de kritiek daarover dat het nóg een herinnering was aan haar fantastische echtgenoot. De geboortekaartjes die ze verstuurde waren, hoe kan het ook anders, geïllustreerd met een cartoon van “Liefde is…”.
Ik moet bekennen dat dénken over ‘wat liefde is’, gemakkelijker gaat dan het opschrijven; de gedachten erover lijken net zo vluchtig als liefde zelf als ik ze probeer te vangen. Misschien is dat de diepere betekenis achter mijn vlinder-synoniem, het fladderige, ongrijpbare en fragiele van liefde. Of is liefde vooral onlosmakelijk verbonden met chemie, want zonder feromonen is er geen vuurwerk. Ik voel mij intussen een heuse pseudowetenschapper en vraag mij af of de vraag wel echt onderzoekbaar is. Hoe kan zo iets subjectiefs worden gegeneraliseerd naar een algemene (en beknopte) definitie? Complete regenwouden aan papier zijn er al over volgeschreven en de wetenschap doet alsof haar neus bloedt en begint er niet eens aan buiten de filosofische tak. Waar ben ik aan begonnen? Door in mijn werkgroep een artikel over de chemische boodschap in de menselijke traan te moeten presenteren, en het horen van een vraag in een liedje, dacht ik het mysterie even te kunnen ontrafelen! Ik ken het alleen vanuit mijn eigen ervaring en kan er in zo’n sfeer meestal alleen maar over dagdromen in het kader van het onderwerp van mijn liefde. Het is zelfs niet iets dat met vriendinnen onder elkaar vaak wordt besproken, want die gesprekken over liefde kennen grofweg twee soorten: Alles willen weten van een nieuwe partner van een vriendin of samen doornemen wat er mis is gegaan wanneer een relatie over is. Ik heb nog nooit eerder simpelweg aan een vriendin gevraagd wat haar definitie van liefde is. Is liefde eigenlijk nog wel zo mooi als je het mysterie kan ontrafelen? Misschien moet het dat gewoon blijven, een mysterie. Zonder een meer bevredigend antwoord te hebben bedacht op de oorspronkelijke vraag van Haddaway sprong ik intussen met mijn gedachten naar een ander aspect van liefde: de ontvankelijkheid om liefde te kunnen herkennen. Dat kwam door een volgend nummer dat ik herkende op de radio, van Bob Marley: Could you be loved. Jezelf aan een ander verbinden en toch jezelf blijven, zoals hij bezingt vraagt een zekere bereidheid. Dat verbinden doet me denken aan de hechtingstheorie van Bowlby. Meer en meer wordt gedacht dat die theorie net zoveel opgaat bij volwassen mensen als bij jonge kinderen. Een goede (emotionele) gehechtheid maakt dat je op andere gebieden van je leven ook lekkerder functioneert, omdat je een veilige basis hebt waar je op terug kan vallen. Een bijzondere emotionele verbinding met een ander, dat vind ik wel een aardige verklaring voor nu. Liefde is ook (vooral?) een kwestie van chemie maar bovenal is Liefde te mooi om verder te ontleden. Liefde, alleen het woord al klinkt als muziek in de oren.